F-z56d: Petrus Hispanus (non-papa), Summa "Absoluta cuiuslibet"
One leaf of the bifolium is identified with high confidence as the grammatical Summa "Absoluta cuiuslibet" attributed to Petrus Hispanus, a treatise on syntax in the tradition of Priscian's Institutiones XVII–XVIII (not the logician Peter of Spain, author of the Tractatus). The lower recto and the whole verso of that leaf follow pages 8–10 of the printed edition in order: the definition of devocatio, then the question whether ille answering quis is demonstrative or relative, then the person of the verb after ille qui. The other leaf is too faded to read.
The Fragmentarium record describes a parchment bifolium fragment, Leuven, Archief van de Abdij van Park, VIIIB20/89, 220 × 223 mm, dated 1300–1350, catalogued as an unidentified treatise on logic. The text is grammar. The catalogue date has not been reassessed; the work itself is of the late twelfth century.
- Identification: identified, high. About forty lines of the verso and eight of the recto were matched to the edition at seven points, in the edition's order, with each stretch of manuscript continuing where the previous one stopped. The wording is continuous prose with its own sequence of examples (Georgics and Aeneid, sic Iupiter ille monebat, semini tuo qui est Christus, tu es ille Eneas quem genuit Venus), not one shared example. Material alternative: a later work that copies these pages verbatim; none was found.
- Transcription: two source-assisted selected readings, six lines of the verso and both faces of the leaf, from contrast-stretched crops. The image-only reading recovered no connected text. Accuracy has not been measured, and some lines within the matched stretches were not read.
- Verification: the manuscript images were compared with Google Books search-inside results for the edition, which give the printed page number and about forty words per hit. The responses are saved. The edition is in copyright and its pages were not seen, so line numbers, apparatus and the editor's notes on manuscripts are unknown. No human review.
Textual evidence
Recto: [canvas labelled Fol. [2]v-[1]r](https://fragmentarium.ms/loris/F-z56d/ab_park_20200304b_0033_VIII_B20_89.jp2/full/full/0/default.jpg), right column, native-pixel box 2920,1320,4200,2640. Verso: [canvas labelled Fol. [1]v-[2]r](https://fragmentarium.ms/loris/F-z56d/ab_park_20200304b_0034_VIII_B20_89.jp2/full/full/0/default.jpg), left column, box 400,180,1680,2700. Abbreviations are resolved silently here; the preserved readings show them. Square brackets mark words not read.
| Leaf | Manuscript | Edition (search-inside snippets) |
|---|---|---|
| recto, lower third | "quid sit devocatio persone et que quam possit devocare explicemus. Devocare dictionem ad propriam personam dicitur illa que [...] alterius persone sibi? eam adiungit in propria persona vel in eadem constructione per intransitionem vel in altera? per relationem. Possunt autem prima et secunda tertiam devocare" | p. 8: "quid sit deuocatio persone et que quam possit deuocare explicemus. Deuocare dictionem ad propriam personam dicitur illa que cum sit alterius persone, adiungit eam sibi in propria persona uel in eadem constructione per intransitionem uel in altera per relationem. Possunt autem prima et secunda persona tertiam deuocare" |
| recto, following | "ego qui sedeo. Sed nec [...] aut primam potest tertia? devocare nec prima secundam nec econverso. Atque hoc queri potest unde contingat. Nam quia una sola est prima et una sola est secunda necessario contra? se faciunt [...]" | p. 8: "'ego qui sedeo'. Sed nec in tertiam primam uel secundam personam potest tertia deuocare nec prima secundam nec econuerso. Atque hoc queri potest unde hoc contingat. Nam quia una sola est prima, una sola est secunda, necessario contra se faciunt discretionem personarum" |
| verso, lines 4–6 | "utrum in responsione infinite ponatur qui vel relative. [...] infinite ibi ponatur nemo dicet quia est ad certificandam dubitationem. Ergo est [...] relativum. Sed ad quid refertur. Subintelligitur ille, ut sit responsio" | p. 9: "Queritur autem utrum in responsione infinite ponatur 'qui' aut relatiue. Quod infinite ibi ponatur, nemo dicet, quia est ibi ad certificandam dubitationem. Est ergo ibi relatiuum. Sed ad quid refertur? Subintelligitur 'ille', ut sit responsio" |
| verso, lines 6–12 | "ille qui scripsit georgica scripsit en[eida]. Sed queretur utrum ille ibi sit demonstrativum aut relativum. Quod non sit demonstrativum inde videtur quoniam nec ad oculum nec ad intellectum demonstrationem facit. Si enim ad oculum non nisi de isto quem video diceretur. Si ad intellectum non nisi propter absentem vel incorporeum. Nunc autem nulla ratio est quare? magis ad absentem quam ad presentem dicatur" | p. 9: "'ille qui scripsit Georgica, scripsit Eneida'. Sed queretur utrum 'ille' ibi sit demonstratiuum aut relatiuum. Quod non sit demonstratiuum, inde uidetur, quoniam nec ad oculum nec ad intellectum facit demonstrationem. Si enim ad oculum, nonnisi pro isto quem uideo, diceretur. Si ad intellectum, nonnisi propter absentem uel incorporeum. Nunc autem nulla ratio est quare magis dicatur ad ..." |
| verso, lines 12–16 | "ergo ille ibi ponitur relative nec est assignare ibi ad quid referatur nisi ad qui. Quare qui et ille ad se invicem referuntur. Ergo utrumque alterius respectu primam et secundam facit notitiam. Idem ergo respectu eiusdem primam et secundam facit notitiam. Sed quia primam non relative ponitur, sed quia secundam relative" | p. 9: "ad quid referatur nisi ad 'qui'. Quare 'qui' et 'ille' ad se inuicem referuntur; ergo utrumque in respectu alterius primam et secundam notitiam facit. Idem ergo primam /f. 51vb/ et secundam respectu eiusdem facit. Sed quia primam, non relatiue ponitur; quia secundam, relatiue" |
| verso, lines 16–23 | "Ad hoc dicunt aliqui quod cum dico ille qui scripsit hoc scripsit illud intelligitur [...] tale et ita ille ad poetam? refertur ut ille poeta qui scripsit hoc scripsit illud, sicut cum dicitur sic Iupiter ille monebat, ille refertur [ad] Iupiter. Vel aliter. Utriusque ad alterum secundum vocem fiat relatio non autem secundum intellectum. Relatio vero secundum vocem non exigit ut per eam dictionem ad quam fit relatio fiat prima notitia. Nam cum dico semini tuo qui est Christus, qui secundum vocem ad Christus refertur et non tamen illud primam facit notitiam" | p. 9: "Ad hoc dicunt aliqui quoniam cum dico 'ille qui scripsit hoc, scripsit illud', intelligitur 'homo' uel 'poeta' uel aliquid tale. Et ita 'ille' refertur ad poetam, ut 'ille poeta qui scripsit hoc, scripsit illud', sicut cum dicitur 'sic Iupiter ille monebat', 'ille' refertur ad 'Iupiter'. Vel aliter. Vtriusque ad alterum secundum uocem fiat relatio, sed non secundum intellectum. Relatio uero secundum uocem non exigit, ut per eam dictionem ad quam fit relatio, fiat prima notitia. Nam cum dico 'semini tuo qui est Xristus', 'qui' secundum uocem ad 'Xristus' refertur; non tamen illud primam facit notitiam" |
| verso, lines 30–43 | "ille qui sedet. Nam ex devocatione ille prime est, de se vero tertie. In qua ergo persona consequitur qui [...] quare debet sequi verbum tertie persone. Item ille devocatur ibi ad primam personam [...] Ad hoc dicunt quidam quoniam qui si referatur ad ille non potest esse locutio nisi falsa [...] tu es ille qui stat [...] tu es ille Eneas quem genuit Venus. Quare facta conversione in passivum vere dicetur tu es ille qui genitus est a Venere. Propterea dico quoniam facta relatione huius nominis qui ad ille bene sequetur tam sue verbum persone quam precedentis [...] nam quoniam ille ex se tertie persone est, ideo eius relativum cum tertia persona" | pp. 9–10: "Nam ex deuocatione 'ille' prime persone est, per se tamen tertie. In qua ergo persona eum consequitur 'qui'? ... ergo debet sequi uerbum tertie ... Ad hoc dicunt quidam quoniam si referatur 'qui' ad 'ille' non potest esse locutio nisi falsa, ut si demonstrarem aliquem dicens 'tu es ille qui stat' ... 'tu es ille Eneas quem genuit Venus'. Quare facta conuersione in passiuum uere dicetur 'Tu es ille Eneas qui est genitus a Venere'. Propterea dico quoniam facta relatione huius nominis 'qui' ad 'ille', bene sequetur tam sue persone uerbum quam precedentis ... Nam quoniam 'ille' ex se tertie est persone, ideo et eius relatiuum cum tertia persona" |
The manuscript is not a letter-for-letter copy of the edited text. It has small differences of word order (demonstrationem facit against facit demonstrationem; ille ibi against ibi ille; facit notitiam against notitiam facit) and of wording (de isto against pro isto, sibi eam adiungit against adiungit eam sibi, de se vero against per se tamen, qui genitus est against qui est genitus). These are the differences one witness shows against another, and none changes the argument. Whether they agree with a manuscript in the edition's apparatus was not checked.
The edition is C. H. Kneepkens, Het Iudicium constructionis: het leerstuk van de constructio in de 2de helft van de 12de eeuw, vol. IV: Werkuitgave van Petrus Hispanus' Summa "Absoluta cuiuslibet" (Nijmegen, 1987), pp. 8–10. The text there carries the editor's marks for his base manuscript, f. 51vb on p. 9 and f. 52ra on p. 10. To repeat the comparison:
uv run python tools/gbwithin.py tWdJAAAAYAAJ '"nec ad oculum nec ad intellectum"' '"mentionem fecimus"'
Attribution and limits
Author and title are those of Kneepkens's edition, which is the scholarly basis for calling the work the Summa "Absoluta cuiuslibet" of Petrus Hispanus; the name is the edition's and the identity of this Petrus is a separate question not addressed here. Nothing is claimed about which recension the fragment carries, about the upper recto, or about the bifolium's other leaf, which should hold another part of the same work but could not be read. A later "Registrum" inscription on the fragment belongs to its reuse.